از همین حالا مراقب «شورای بیخاصیت» باشید
به گزارش خبرنگار تابناک در کهگیلویه و بویراحمد، فضای مجازی دیگر یک ابزار جانبی برای زندگی مردم نیست؛ بخش بزرگی از افکار عمومی، اقتصاد، فرهنگ، امنیت و حتی مناسبات اجتماعی در همین فضا شکل میگیرد. با این حال، آنچه امروز در فضای رسانهای و مجازی کشور و استان مشاهده میشود، فاصله زیادی با یک فضای مدیریتشده و هدفمند دارد؛ از تولید محتوای سطحی و زرد گرفته تا شایعه، تخریب، هیجانآفرینی و رفتارهایی که گاهی حتی شائبه باجگیری پیدا میکند.
در چنین شرایطی تشکیل شورای فضای مجازی میتواند یک فرصت مهم باشد؛ اما فقط به شرطی که قرار باشد این شورا مسئلهای را حل کند، نه اینکه صرفاً جلسهای دیگر به تقویم اداری استان اضافه کند.
حالا دیگر بهانهای برای نداشتن برنامه وجود ندارد
در نخستین نشست شورا تأکید شده که برنامه عملیاتی سال ۱۴۰۵ باید در مدت یک تا سه هفته تدوین و برای مراجع ملی ارسال شود و حتی برای دریافت دیدگاهها و پیشنهادهای دستگاههای عضو نیز مهلت یکهفتهای تعیین شده است.
این اتفاق، از یک جهت مثبت است؛ زیرا شورا از همان ابتدا با یک ضربالاجل مواجه شده است.
اما همین موضوع یک مطالبه جدی را نیز ایجاد میکند: برنامه عملیاتی باید واقعاً عملیاتی باشد.
برنامهای که صرفاً مجموعهای از عبارات کلی مانند «ارتقای امنیت»، «توسعه فضای مجازی»، «امیدآفرینی»، «رصد تهدیدات»، «تولید محتوای فاخر» و «تحقق شبکه ملی اطلاعات» باشد، برنامه عملیاتی نیست.
برنامه عملیاتی باید مشخص کند مشکل چیست، چه کسی مسئول حل آن است، چه مقدار اعتبار نیاز دارد، منابع از کجا تأمین میشود، چه زمانی باید اجرا شود و مهمتر از همه، شاخص ارزیابی موفقیت آن چیست.
اگر این موارد در برنامه نیاید، از همین حالا میتوان پیشبینی کرد که سال آینده نیز با یک گزارش عملکرد پر از آمار مواجه خواهیم شد؛ بدون آنکه معلوم باشد فضای مجازی استان واقعاً چه تغییری کرده است.
شورایی با این ترکیب، مسئولیت را سنگینتر میکند
ترکیب گسترده شورا و حضور دستگاههای امنیتی، قضایی، فرهنگی، آموزشی، ارتباطی، نظامی و دانشگاهی نشان میدهد که این شورا از ظرفیت بالایی برای تصمیمسازی برخوردار است.
اما همین ترکیب یک هشدار مهم نیز دارد.
وقتی تقریباً همه دستگاههای مؤثر در حوزه فضای مجازی در یک ساختار جمع شدهاند، دیگر نمیتوان مشکلات آینده را به نبود هماهنگی میان دستگاهها نسبت داد.
اکنون مسئولیت دقیقاً روشن است.
اگر شورا تشکیل شده، دبیرخانه دارد، کارگروه دارد، اعضای متعدد دارد و قرار است سند ساماندهی، نقشه راه، ضوابط اجرایی و برنامه عملیاتی تدوین کند، انتظار افکار عمومی نیز باید متناسب با همین ساختار باشد.
مردم از شورای فضای مجازی آمار جلسه نمیخواهند؛ نتیجه میخواهند.
بزرگترین آزمون؛ تولید محتوا
یکی از مهمترین مأموریتهای شورا، ساماندهی محتوای فضای مجازی است.
اینجا دقیقاً همان نقطهای است که باید از ابتدا مراقب یک اشتباه راهبردی بود؛ اینکه تصور شود میتوان برای فضای رسانهای و مجازی، بدون حضور جدی فعالان واقعی این حوزه تصمیم گرفت.
تولید محتوا یک فعالیت صرفاً اداری نیست.
خبرنگار، نویسنده، تصویربردار، تدوینگر، فعال شبکههای اجتماعی، تحلیلگر، متخصص ارتباطات و تولیدکننده محتوای دیجیتال، میدان واقعی این عرصه را بهتر از بسیاری از ساختارهای اداری میشناسند.
اگر قرار است شورا برای تولید محتوا سیاستگذاری کند، باید این افراد در فرآیند تصمیمسازی حضور مؤثر داشته باشند؛ نه اینکه رسانه صرفاً یک عنوان در میان فهرست اعضای شورا باشد.
نمایندگی اداری رسانه، جایگزین نمایندگی تخصصی بدنه رسانهای استان نمیشود.
وضعیت فعلی رسانهها باید نقطه شروع شورا باشد
شورا نباید از یک تصویر آرمانی و انتزاعی درباره فضای مجازی شروع کند.
باید ابتدا وضعیت موجود را ببیند.
چند رسانه حرفهای در استان فعالاند؟ چند رسانه تولیدکننده محتوای اصیل هستند؟ سهم محتوای تحلیلی و مسئلهمحور چقدر است؟ چه میزان از محتوای منتشرشده صرفاً بازنشر است؟ چه تعداد رسانه گرفتار محتوای زرد هستند؟ با شائبههای مربوط به باجگیری رسانهای چگونه باید برخورد شود؟ چرا برخی موضوعات مهم اجتماعی استان اساساً تولید محتوای تخصصی ندارند؟
تا زمانی که این آسیبشناسی واقعی انجام نشود، هر برنامهای برای «ساماندهی فضای مجازی» بیشتر شبیه نسخهنویسی بدون معاینه خواهد بود.
اقتصاد محتوا؛ آزمونی که نمیتوان از آن فرار کرد
در مأموریتهای شورا موضوع مدیریت منابع و اعتبارات مرتبط با فضای مجازی نیز مطرح شده است.
اینجا یکی از مهمترین فرصتها و البته یکی از خطرناکترین نقاط قرار دارد.
اگر اعتبارات فرهنگی، اجتماعی و فضای مجازی قرار است صرف تولید محتوا شود، باید پرسید این منابع تاکنون کجا هزینه شدهاند و چه خروجی قابل سنجشی داشتهاند؟
برای آسیبهای اجتماعی اعتبارات قابل توجهی در دستگاههای مختلف هزینه میشود؛ اما در بسیاری از موضوعات، سهم تولید محتوای حرفهای و اثرگذار تقریباً ناچیز است.
مثلاً در موضوعات حساسی مانند خودکشی، آیا یک برنامه جامع رسانهای برای پیشگیری، آموزش، آگاهیبخشی و تغییر نگرش جامعه وجود دارد؟ آیا محتوای تخصصی تولید میشود؟ آیا رسانههای حرفهای برای ورود مسئولانه به این موضوع حمایت میشوند؟ یا خروجی سیاستگذاری همچنان محدود به چند جلسه و انتشار چند خبر است؟
شورا اگر واقعاً اختیار مدیریت منابع و اعتبارات مرتبط با فضای مجازی را دارد، باید این چرخه را تغییر دهد.
اما یک خط قرمز نیز باید روشن باشد:
اعتبار فضای مجازی نباید به سفرهای برای تقسیم میان دوستان و مجموعههای نزدیک تبدیل شود.
هر ریال باید در برابر خروجی مشخص هزینه شود و هر رسانه یا تولیدکننده محتوا نیز باید بر اساس کیفیت، اثرگذاری و شاخصهای شفاف ارزیابی شود.
زیرساخت مهم است؛ اما فضای مجازی فقط کابل و شبکه نیست
در نخستین نشست شورا، امنیت سایبری، تحقق شبکه ملی اطلاعات و مقابله با تهدیدات نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
این موضوعات مهم و ضروری هستند؛ اما یک نگرانی جدی وجود دارد: مبادا بخش فنی و زیرساختی، تمام مفهوم حکمرانی فضای مجازی را تحتالشعاع قرار دهد.
طبیعی است که توسعه زیرساخت، اینترنت و امنیت سایبری ضروری است، اما فضای مجازی را نمیتوان با کیلومتر فیبر نوری و تعداد تجهیزات اندازهگیری کرد.
اگر شبکه توسعه پیدا کند، اما محتوای سالم، سواد رسانهای، اقتصاد دیجیتال، حمایت از تولیدکنندگان و سازوکار مقابله با آسیبهای اجتماعی توسعه پیدا نکند، مسئله اصلی همچنان باقی خواهد ماند.
زیرساخت، بستر فضای مجازی است؛ اما حکمرانی، مدیریت همین بستر و محتوای روی آن است.
«جنگ شناختی» نباید بهانهای برای حذف نقد شود
موضوع مقابله با جنگ شناختی و ادراکی نیز از محورهای مطرحشده در نخستین نشست شورا بوده است.
این مأموریت مهم است؛ اما یک مرز بسیار حساس باید از همین ابتدا رعایت شود.
نقد منصفانه، مطالبهگری و افشای ضعفهای مدیریتی، جنگ شناختی نیست.
رسانهای که پروژه نیمهتمام را مطالبه میکند، درباره مشکلات مردم سؤال میپرسد یا عملکرد یک دستگاه را نقد میکند، لزوماً علیه امید جامعه فعالیت نمیکند.
اتفاقاً جامعهای که امکان نقد سالم و حرفهای در آن وجود نداشته باشد، مستعد شکلگیری شایعه و روایتهای غیررسمی خواهد شد؛ بنابراین اگر شورا به دنبال مقابله با تهدیدات شناختی است، باید ابتدا رسانه حرفهای و منتقد را تقویت کند، نه اینکه به سمت محدود کردن آن حرکت کند.
شورا باید خودش را با خروجی اندازه بگیرد
اکنون که شورا مهلت مشخصی برای تدوین برنامه عملیاتی دارد، پیشنهاد روشن این است که برنامه نهایی با چند شاخص قابل سنجش منتشر و عملکرد شورا نیز بر همان اساس ارزیابی شود.
مثلاً مشخص شود تا پایان سال چه تعداد محتوای حرفهای در حوزههای اولویتدار تولید خواهد شد، چه میزان از اعتبارات به تولید محتوای تخصصی اختصاص مییابد، چه تعداد آسیب فضای مجازی شناسایی و برای آن راهکار اجرا میشود، چه برنامهای برای حمایت از رسانههای حرفهای وجود دارد و سهم فعالان واقعی فضای مجازی در تصمیمسازی چقدر خواهد بود.
در غیر این صورت، باز هم همان داستان آشنا تکرار میشود؛ جلسه برگزار میشود، مصوبه نوشته میشود، نامه ارسال میشود و در پایان نیز گزارشی از «اقدامات انجامشده» تهیه میشود؛ اما در کف میدان، همان آشفتگی سابق ادامه خواهد داشت.
هشدار جدی؛ این شورا نباید یک عنوان اداری دیگر باشد
شورای فضای مجازی کهگیلویه و بویراحمد هنوز در ابتدای راه است و دقیقاً به همین دلیل فرصت اصلاح مسیر را دارد.
اما از همین ابتدای کار باید یک واقعیت پذیرفته شود: فضای مجازی با دستور اداری، جلسه و مصوبه کلیشهای منتظر نمیماند.
اگر شورا واقعاً قرار است ستاد راهبری فضای مجازی استان باشد، باید از همین برنامه عملیاتی نخست، هدف، اعتبار، مسئول، زمان، خروجی و شاخص ارزیابی را روشن کند.
باید رسانه حرفهای را از رسانه زرد تفکیک کند؛ منتقد منطقی را از تخریبگر جدا کند؛ تولیدکننده واقعی محتوا را به میدان بیاورد؛ اقتصاد محتوا را شفاف کند؛ اعتبارات را از روابط و رفاقتها دور نگه دارد و اجازه ندهد بخش زیرساختی، تمام مفهوم حکمرانی فضای مجازی را به خود اختصاص دهد.
در پایان، آزمون اصلی شورای فضای مجازی نه در سالن جلسات استانداری و نه در متن مصوبات، بلکه در کف فضای مجازی استان برگزار خواهد شد.
اگر چند ماه دیگر همچنان محتوای زرد، شایعه، بیاعتمادی، فقدان محتوای تخصصی و بیبرنامگی پابرجا بود، هیچ تعداد جلسه و هیچ حجم گزارشی نمیتواند ادعای موفقیت شورا را توجیه کند.
اما اگر شورا بتواند از همین فرصت کوتاه تدوین برنامه عملیاتی استفاده کند و برای مشکلات واقعی فضای مجازی استان نسخه اجرایی، اعتبار مشخص و مسئول پاسخگو تعیین کند، آنگاه میتوان امیدوار بود که این شورا واقعاً یک «قرارگاه» باشد؛ نه یک عنوان اداری دیگر.
فضای مجازی منتظر شورا نمانده است؛ این شورا باید خود را به سرعت تحولات آن برساند.
انتهای پیام/