ابهام در یک تصمیم و مطالبه عدالت آبی
به گزارش خبرنگار تابناک در استان کهگیلویه و بویراحمد، بازدید فرماندار کهگیلویه و جمعی از مدیران اجرایی از ایستگاه چاههای کورسا و اعلام رسمی راهاندازی دوباره دو حلقه چاه این ایستگاه برای تأمین آب کشت تابستانه، اگرچه با هدف حمایت از تولید و کشاورزان شهرستان کهگیلویه انجام شده است، اما همزمان پرسشهایی را درباره پیامدهای این تصمیم بر منابع آب زیرزمینی چرام و ضرورت رعایت عدالت در مدیریت منابع آبی استان ایجاد کرده است.
منتقدان میگویند در شرایطی که کشاورزان چرام سالها با محدودیت برداشت از منابع آب زیرزمینی روبهرو بودهاند، هرگونه تصمیم درباره آبخوانهای مشترک باید بر پایه مطالعات کارشناسی، عدالت در توزیع منابع و شفافیت کامل اتخاذ شود.
پارادوکس یک استان پرآب
کهگیلویه و بویراحمد از استانهایی است که همواره به عنوان یکی از کانونهای اصلی تولید آب کشور شناخته میشود. این استان با وجود آنکه کمتر از یک درصد مساحت ایران را در اختیار دارد، بیش از ۱۰ درصد روانآبهای کشور را تولید میکند و سرچشمه رودخانههای مهمی همچون مارون، بشار، خرسان و زهره است.
اما این ظرفیت بزرگ، سالهاست نتوانسته به امنیت آبی پایدار برای مردم استان تبدیل شود. بسیاری از شهرها و روستاها با مشکل تأمین آب شرب دست و پنجه نرم میکنند، کشاورزان در نقاط مختلف با محدودیتهای برداشت آب مواجه هستند، صنایع نیز از کمبود زیرساختهای آبی رنج میبرند و پروژههای مهم آبی همچنان با کندی پیش میروند.
همین تناقض، این پرسش اساسی را مطرح میکند که آیا مشکل اصلی استان کمبود آب است یا ضعف در حکمرانی و مدیریت منابع آب؟
چاههای کورسا؛ آغاز یک مطالبه برای شفافسازی
در چنین شرایطی، انتشار خبر راهاندازی و احیای چاههای ایستگاه کورسا برای تأمین آب کشت تابستانه بخشی از اراضی شهرستان کهگیلویه، حساسیتهایی را در شهرستان چرام ایجاد کرده است.
برخی فعالان و کارشناسان حوزه کشاورزی معتقدند اگر برداشت آب از سفرههای زیرزمینی مرتبط با دشت چرام انجام شود، لازم است پیش از اجرای طرح، مطالعات هیدرولوژیکی، میزان برداشت، محدوده تأثیر بر آبخوانها و آثار آن بر کشاورزی منطقه به صورت شفاف منتشر شود.
به اعتقاد آنان، هر تصمیمی که به منابع مشترک آبی مربوط میشود، باید با رعایت حقوق تمامی بهرهبرداران و بر اساس مطالعات علمی اتخاذ شود.
عدالت آبی؛ مطالبهای فراتر از یک شهرستان
یکی از مهمترین محورهای انتقاد، عملکرد متولیان مدیریت منابع آب است.
کشاورزان چرام میگویند طی سالهای گذشته برای برداشت از چاههای کشاورزی خود با محدودیتهای متعدد، کاهش سهمیه و در برخی موارد پلمب چاهها مواجه بودهاند؛ محدودیتهایی که با هدف حفاظت از آبخوانها اعمال شده است.
اکنون این پرسش مطرح میشود که اگر حفظ سفرههای زیرزمینی همچنان یک ضرورت است، مبنای کارشناسی برای افزایش برداشت از همین منابع چیست؟
منتقدان معتقدند پاسخ روشن به این پرسش، بیش از هر چیز میتواند اعتماد عمومی به نظام مدیریت منابع آب را تقویت کند.
معیشتی که به آب گره خورده است
شهرستان چرام یکی از قطبهای مهم تولید محصولات کشاورزی استان، بهویژه در حوزه شالیکاری، صیفیکاری و باغداری است. دشتهای موگرم، شیخ حسین و بلدان بخش مهمی از تولیدات کشاورزی منطقه را بر دوش میکشند و منابع آب زیرزمینی، نقش اساسی در تداوم فعالیت این اراضی دارند.
به همین دلیل، فعالان این حوزه معتقدند هرگونه تصمیم درباره منابع آب این منطقه باید با دقت، آیندهنگری و رعایت حقوق کشاورزان اتخاذ شود تا پایداری تولید حفظ شود.
آیا راهکارهای پایدار نادیده گرفته شدهاند؟
کارشناسان حوزه آب بر این باورند که کاهش وابستگی به منابع آب زیرزمینی باید در اولویت سیاستهای مدیریت آب قرار گیرد.
از همین منظر، این پرسش مطرح است که چرا ظرفیتهایی مانند سد کوثر، روانآبهای استان، تکمیل سد آبریز و سایر پروژههای زیرساختی با سرعت بیشتری برای تأمین نیازهای بخش کشاورزی به کار گرفته نمیشوند؟
تجربه سالهای اخیر نشان داده است که اتکا به برداشت از آبخوانها، هرچند ممکن است در کوتاهمدت بخشی از نیازها را تأمین کند، اما در بلندمدت هزینههای سنگینی برای منابع طبیعی و بخش کشاورزی به همراه خواهد داشت.
ضرورت بازنگری در حکمرانی آب
ماجرای چاههای کورسا، فارغ از نتیجه نهایی آن، بار دیگر ضعفهای موجود در مدیریت منابع آب استان را یادآوری کرده است.
استانی که سهم قابل توجهی در تولید آب کشور دارد، نباید همزمان با دغدغه تأمین آب شرب، کشاورزی و صنعت مواجه باشد. این واقعیت نشان میدهد که حل مشکلات آب در کهگیلویه و بویراحمد بیش از هر چیز، نیازمند اصلاح شیوه حکمرانی آب، تکمیل زیرساختهای نیمهتمام، بهرهگیری از منابع آب سطحی و تصمیمگیری بر پایه مطالعات علمی و عدالت در توزیع منابع است.
در پایان، انتظار میرود استانداری، شرکت آب منطقهای و سایر دستگاههای مسئول، ضمن ارائه توضیحات کارشناسی درباره طرح احیای چاههای کورسا، با نگاهی جامع به مدیریت منابع آب استان، تصمیماتی اتخاذ کنند که هم از تولید کشاورزی حمایت کند و هم سرمایههای ارزشمند آبی کهگیلویه و بویراحمد برای نسلهای آینده حفظ شود.
انتهای پیام/