بازگشت کوپن؛ کالابرگ الکترونیک مسکنی موقت برای اقتصاد بیمار
به گزارش خبرنگار تابناک از استان تهران، طرح کالابرگ الکترونیکی با وعده جبران کاهش قدرت خرید و هدفمند کردن یارانهها در مرکز توجه دولت و مجلس قرار گرفته است. اما پرسش اصلی اینجاست: آیا این مبلغ ماهانه میتواند بر زخم عمیق معیشت میلیونها خانوار ایرانی مرهمی مؤثر باشد، یا صرفاً تبدیل به سیاستی موقت و بیثبات در غیاب راهکارهای ریشهای شده است؟ این گزارش ضمن واکاوی دو مدل اجرایی و ادعاهای مسئولان، به سراغ کارشناسان و بازخوردهای مردمی رفته تا تصویری واقعی از تأثیر این طرح ارائه دهد.
جزئیات طرح: دو مدل پیشروی خانوارها
دولت با انتقال یارانه از ابتدای زنجیره به مصرفکننده نهایی، دو گزینه را پیش پای خانوارها گذاشته است.
مدل اعتبار نقدی (روش اول): دریافت ماهانه ۱ میلیون تومان به ازای هر نفر. با این اعتبار میتوان از بین ۱۱ قلم کالای اساسی مانند برنج، روغن، مرغ، گوشت قرمز، لبنیات به انتخاب خود خرید کرد.
محدودیت: این مبلغ در معرض نوسان و افزایش قیمتهای بازار است.
مدل سبد کالای ثابت، روش دوم: دریافت یک سبد ۹ قلمی کالا ،شامل مقادیر معینی از مرغ، برنج، روغن، تخممرغ، لبنیات و... به ارزش بازاری حدود ۱.۵ تا ۱.۵۴ میلیون تومان در ازای پرداخت ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان از جیب.
مزیت ادعاشده: قیمت این سبد برای دوره سهماهه بهمن تا فروردین ثابت میماند و در برابر تورم مصونیت دارد.
محدودیت: حق انتخاب خانوار محدود به اقلام و مقادیر ازپیشتعیینشده است.
خانوارهای متقاضی روش دوم تا ۱۰ بهمن ماه با شمارهگیری کد دستوری #۱۴۶۳*۵۰۰* میتوانند روش خود را تغییر دهند.
تحلیل فاصله وعده تا واقعیت: نگاهی به آمار و نظرات
مبلغ در ترازوی تورم: با وجود ادعای حفظ قدرت خرید، بسیاری از شهروندان در نظرات خود تأکید میکنند که یک میلیون تومان در ماه هیچ یا سهم ناچیزی از هزینه زندگی را پوشش میدهد. به عنوان مثال، طبق محاسبات، این مبلغ فقط معادل خرید یک بسته مرغ و یک قوطی روغن است.
پوشش جمعیتی گسترده: بر اساس گزارشها تا پایان دیماه، بیش از ۵۴ میلیون کالابرگ مورد استفاده قرار گرفته که نشاندهنده استقبال و وابستگی گسترده به این طرح است.
چالش توزیع: گزارشهایی از کمبود برخی کالاهای پرطرفدار مانند روغن و برنج در فروشگاههای منتخب وجود دارد، اگرچه مسئولان قول رفع آن را دادهاند.
نقد کارشناسان: مسکن موقت، بدون درمان ریشهای
احمد علوی، پژوهشگر اقتصادی: این طرح را یک «مسکن موقت» میداند که نمیتواند جایگزین درآمد پایدار شود. به گفته او، پرداخت یارانه در یک نظام اداری ناکارآمد خود میتواند به کسری بودجه و تورم دامن بزند و در نتیجه دولت «با یک دست یارانه میدهد و با دست دیگر قدرت خرید همان یارانه را از مردم پس میگیرد».
رقیه رضایی، روزنامهنگار: اگرچه کمک این طرح را برای جلوگیری از گرسنگی حیاتی میداند، اما به بیثباتی در زمانبندی پرداختها به عنوان یک مشکل بزرگ اشاره میکند؛ به طوری که مردم نمیتوانند برای معیشت خود برنامهریزی کنند. او همچنین هشدار میدهد گسترش دامنه طرح به دهها میلیون نفر میتواند با افزایش تقاضا، محرک تورم جدیدی باشد.
کمال سیدعلی، کارشناس اقتصادی: معتقد است پرداخت نقدی مستقیم (با شرط هدفمندی دقیق) از کالابرگ کارآمدتر است، چون کرامت و حق انتخاب مردم را بیشتر حفظ کرده و هزینههای اجرایی کمتری دارد.
چشمانداز و راهکارهای پیشنهادی
طرح کالابرگ در شرایط فعلی برای بسیاری به یک «کمک حیاتی و ضامن بقا» تبدیل شده است. با این حال، شواهد نشان میدهد این سیاست یک راهکار ساختاری برای رفع فقر نیست. راهکارهای پایدار باید جایگزین یا مکمل حمایتهای مقطعی شوند:
بازنگری در هدفمندی: بازتعریف شاخصهای شناسایی خانوارهای نیازمند با در نظر گرفتن هزینههای واقعی زندگی (مانند اجاره) به جای اتکا به دهکبندی خشک درآمدی.
پیوند با اشتغال: طراحی برنامههای موازی برای توانمندسازی اقتصادی و ایجاد فرصتهای شغلی پایدار، تا حمایت، حالت معیشت محض نداشته باشد.
شفافیت و ثبات: ایجاد ثبات زمانی در پرداختها و شفافیت کامل در لیست فروشگاهها و موجودی کالاها برای ایجاد اعتماد و امکان برنامهریزی خانوار.
کنترل تورم به عنوان اولویت اصلی: بدون مهار تورم ساختاری، اثر هرگونه کمک نقدی یا غیرنقدی به سرعت خنثی میشود. این طرح باید جزئی از یک بسته جامع مهار تورم باشد.
جمعبندی
کالابرگ الکترونیکی در بهترین حالت، کمکی اضطراری برای تعدیل شوک معیشتی ناشی از تورم است.
تجربه مردم و تحلیل کارشناسان نشان میدهد این طرح توان پر کردن شکاف عمیق درآمد و هزینه را ندارد و در غیاب یک برنامه جامع اقتصادی برای مهار تورم، حمایت از تولید و ایجاد اشتغال، تنها میتواند همچون مسکنی موقت عمل کند، بیآنکه درمانی برای بیماری اصلی اقتصاد کشور باشد. سوال اساسی این است: آیا حمایتهای مقطعی میتوانند جایگزین یک برنامه جامع برای بازگرداندن امید و قدرت خرید به مردم شوند؟
گزارش: صلاح اردلان
انتهای پیام/