به گزارش خبرنگار تابناک از کردستان، در حالی که هر ساله ۲۵ تیرماه به عنوان "روز تأمین اجتماعی" در تقویم رسمی کشور ثبت شده است، این مناسبت برای بسیاری از مردم استان کردستان نه فرصت بزرگداشت، بلکه زمانی برای طرح دوبارهی گلایهها و مطالبات فراموششده است؛ مردمی که از شکاف عمیق میان قانون و اجرا، خدمات و نیاز، و امید و واقعیت، رنج میبرند.
سازمان تأمین اجتماعی به عنوان بزرگترین نهاد بیمهگر کشور، وظیفه تأمین رفاه، درمان، بازنشستگی و خدمات حمایتی برای بیش از نیمی از جمعیت کشور را بر عهده دارد. در استان کردستان نیز دهها هزار نفر شامل کارگران، کارمندان بخش خصوصی، رانندگان، بازنشستگان و مستمریبگیران تحت پوشش این سازمان هستند.
با این حال، پراکندگی خدمات، محدودیت منابع، و ضعف در زیرساختهای درمانی و نظارتی موجب شده است که خدمات این نهاد در کردستان بهخصوص در مناطق کمتر توسعهیافته، ناکارآمد و ناکافی به نظر برسد.
کردستان یکی از استانهایی است که نرخ بیکاری آن همواره بالاتر از میانگین کشوری بوده است. در کنار این موضوع، سهم بالای مشاغل غیررسمی، کارگران فصلی، بازار روزها، دستفروشان و اصناف کوچک، باعث شده تنها بخشی از جمعیت شاغل واقعی استان تحت پوشش تأمین اجتماعی باشند.
طبق آمارهای اداره کل تأمین اجتماعی کردستان در سال گذشته، تعداد بیمهشدگان اصلی حدود ۲۵۰ هزار نفر اعلام شده که با توجه به جمعیت بیش از ۱.۶ میلیونی استان، گویای فاصله زیاد تا پوشش مطلوب بیمهای است.
کارشناسان حوزه کار و رفاه اجتماعی معتقدند که نبود سیاستهای حمایتی برای پوشش دادن گروههای حاشیهای، موجب شده اقشار ضعیف، بهویژه در شهرستانهایی مانند بانه، سروآباد، کامیاران و دیواندره، در حاشیه امنیت اجتماعی باقی بمانند.
اگرچه بیمارستان تأمین اجتماعی سنندج به عنوان قطب درمانی این نهاد در استان عمل میکند، اما حجم مراجعات بالا، نبود پزشکان متخصص در برخی رشتهها، و کمبود دستگاههای تشخیصی مدرن، کیفیت خدمات را تحت تأثیر قرار داده است.
در بسیاری از شهرستانها، نظیر مریوان و سقز، دفترچه بیمهی تأمین اجتماعی ارزش عملی چندانی ندارد. زیرا یا مراکز درمانی طرف قرارداد وجود ندارد یا پوشش بیمهای در برابر هزینههای دارو، عملهای جراحی و خدمات پاراکلینیکی بسیار ضعیف است.
برای گرفتن نوبت دکتر مغز و اعصاب یا قلب باید از یک ماه قبل اقدام کنیم. اگر دارویی کمی خاص باشد، یا باید به صورت آزاد خریداری شده یا به شهر دیگری رفت، در حال حاضر این بیمه بیشتر شبیه یه اسم است.
بازنشستگان تأمین اجتماعی در کردستان، همسطح با دیگر استانها، یکی از گروههای متضرر از وضعیت اقتصادی فعلی هستند؛ حداقلبگیرانی که با حقوق ۸ تا ۱۰ میلیون تومانی، باید در برابر موج تورم، گرانی مسکن، دارو و خوراک مقاومت کنند.
در حالی که همسانسازی حقوق، یکی از وعدههای مهم دولتهای مختلف بوده، هنوز بسیاری از بازنشستگان تأمین اجتماعی از تبعیض در مقایسه با بازنشستگان کشوری و لشگری شکایت دارند. نبود بیمه مکمل مناسب، صفهای طولانی برای خدمات درمانی، و عدم رسیدگی به رفاه اجتماعی این قشر، مشکلات آنان را دوچندان کرده است.
در گفتوگوهایی که با شماری از بیمهپردازان و مستمریبگیران در سنندج، بانه و مریوان انجام داده، بیشترین خواستهها حول محورهای زیر شکل گرفتهاند: گسترش خدمات درمانی تخصصی در شهرستانها - حذف تبعیض در پرداخت مستمری بازنشستگان - تسریع در ارائه خدمات غیرحضوری و دیجیتال - نظارت دقیقتر بر عملکرد کارفرمایان در بیمهپردازی واقعی - امکان تقسیط بدهی بیمهای برای کسبوکارهای خرد و بهروزرسانی تعرفههای خدمات درمانی مطابق با نرخ تورم واقعی.
کارشناسان حوزه رفاه اجتماعی معتقدند که در استانهای مرزی مانند کردستان، باید رویکرد منطقهای و عدالتمحور در تأمین اجتماعی اتخاذ شود. پوشش بیمهای باید با ابزارهایی نظیر یارانه بیمهای، بیمه ارزان برای مشاغل خرد و بیمه خانواده برای افراد بدون درآمد توسعه یابد.
همچنین تأمین اجتماعی نباید صرفاً نهاد بیمهگر باشد، بلکه باید نقش خود در زمینه عدالت اجتماعی، توزیع منابع، حمایت از خانواده و سالمندی، پیشگیری از فقر و درمان فراگیر را تقویت کند.
تأمین اجتماعی در کردستان، مانند آینهای است که تصویر مشکلات ساختاری، تبعیضها و کمتوجهیها را بهروشنی بازتاب میدهد. در روز تأمین اجتماعی، آنچه مردم این استان میخواهند نه بزرگداشت نمادین، بلکه تحول واقعی در ساختار خدمات، گسترش عدالت بیمهای و توجه به انسانهاییست که هر ماه حق بیمه میپردازند و در زمان نیاز، به سختی خدمت دریافت میکنند.
/ع